Transformacja kosztuje. W przypadku województwa śląskiego, drugiej gospodarki w Polsce pod względem wartości PKB i jednego z najbardziej uprzemysłowionych regionów Europy, ta kwota to miliardy euro. Śląskie musi udowodnić, że potrafi poradzić sobie z tym wyzwaniem. Kluczem są środki unijne, którymi dysponuje Śląskie Centrum Przedsiębiorczości, ale sukces zależy od czegoś więcej niż dotacje — wymaga zmiany mentalnej, pozwalającej przekształcić dziedzictwo w przewagę konkurencyjną.
Cyfryzacja to nasz potencjał
Innowacje nas otaczają, a my często nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Czy możliwy jest na przykład przełom w sprzedaży nieruchomości? Okazuje się, że tak. Teraz, gdy zechcą Państwo kupić dom czy mieszkanie, będą mogli się po nim wirtualnie przespacerować, a nie tylko obejrzeć otoczenie budynku na mapie. Stało się to możliwe dzięki oprogramowaniu wprowadzonemu przez 3D Estate. Firma już dwukrotnie korzystała ze środków oferowanych przez ŚCP (przyznane dofinansowanie łącznie sięgnęło niemal 7 milionów złotych), a obecnie realizuje trzeci projekt.
— Zbudowaliśmy rozwiązanie, które wyznaczyło standardy w naszej branży. Epic Games, twórcy silnika Unreal Engine, uznali nasz projekt za pionierski — wspomina Jakub Jamontt, Wiceprezes Zarządu. — Realizacja tych innowacyjnych przedsięwzięć nie byłaby możliwa bez wsparcia Funduszy Europejskich, a z pewnością nie w tak krótkim czasie. Uważamy, że środki z dofinansowania warto przede wszystkim przeznaczać na rozwój technologii, natomiast udział w targach i działania związane z ekspansją zagraniczną finansujemy samodzielnie.
Pozycja województwa śląskiego w rankingach innowacyjności jest złożona i zależy od konkretnych kryteriów oceny. Najnowszy raport „Regional Innovation Scoreboard 2025” przyznał naszemu regionowi ranking Wschodzący Innowator +. Wśród wszystkich regionów Europy zajmujemy 194 miejsce. W Polsce wyprzedzają nas regiony: stołeczny, małopolski, pomorski, dolnośląski oraz podkarpacki. Tempo wzrostu nie rozczarowuje — innowacje przyspieszają i to zarówno, gdy bierzemy pod uwagę zmiany wieloletnie (trzecie miejsce w Polsce wraz z zachodniopomorskim), jak i krótkoterminowe (pierwsze miejsce wraz z podkarpackim).
Wyniki świadczą o tym, że inwestowanie w projekty podobne do tych, które tworzy 3D Estate, a także prace B+R zdecydowanie się opłaca. Wyzwaniem jest natomiast komercjalizacja innowacji oraz ich wprowadzanie przez MŚP.
Ekologiczna rewolucja
Wciąż zmagamy się z negatywnymi skutkami dziedzictwa przemysłowego i sześciokrotnie wyższą niż wskazuje średnia unijna emisją pyłów zawieszonych. Produkujemy także najwięcej odpadów w Polsce. Są to głównie odpady przemysłowe. W tym zakresie jednak radzimy sobie lepiej, ponieważ jesteśmy pierwsi w odzyskiwaniu z nich surowców. ŚCP pomaga przekształcić tę słabość w przewagę konkurencyjną.
— Oprócz nowoczesnej gospodarki, inwestujemy w odchodzenie od paliw kopalnych, redukcję problemów z tym związanych. Sprawiamy, by nieuchronne zmiany jak najmniej dotykały przedsiębiorców oraz mieszkańców. Pomaga nam w tym Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji — zauważa Wojciech Czechowski, Zastępca Dyrektora ŚCP. Wspieramy utrzymanie miejsc pracy i tworzenie nowych. Finansujemy projekty prowadzące do zmniejszenia emisji oraz zużycia surowców, a także wprowadzenia Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Ułatwiamy firmom odchodzenie od branży górniczej oraz okołogórniczej i znajdowanie nowych rynków zbytu. Przedsiębiorstwa mogą także korzystać ze środków na szkolenia związane z projektami, tak aby pracownicy bez problemu mogli się przekwalifikować lub zyskać nowe umiejętności.
Dlaczego MŚP płyną szybciej niż tankowce?
Śląskie jako region innowacji, zielonych technologii i ośrodek wiedzy to nie jest marzenie, ale rzeczywistość, do której musimy dążyć. Przedsiębiorstwa powinny już teraz myśleć o tym, że mogą w przyszłości zostać wykluczone z łańcuchów dostaw. Rosnące koszty energii także wskazują kierunek, w którym powinniśmy podążać. Wszyscy już zdajemy sobie także sprawę z wpływu zanieczyszczeń na nasze zdrowie.
— Sytuacja przypomina żeglugę — mówi Elżbieta Kabelis, Zastępca Dyrektora ŚCP. — Mikroprzedsiębiorstwa oraz średnie i małe firmy chcą się zmieniać. Mają pomysły i bardzo intensywnie poszukują źródeł finansowania. Nie zawsze myślą o innowacjach produktowych, które byłyby przez nas najbardziej oczekiwane, ale wprowadzanie cyfrowych rozwiązań czy projektowania ekologicznego przebiega bardzo sprawnie. OZE jest już powszechnie aprobowane, większy problem sprawia przedsiębiorcom wprowadzenie Gospodarki o Obiegu Zamkniętym. Natomiast przedsiębiorstwa okołogórnicze, te duże, są jak tankowce, mają ogromną siłę, ale wolno zmieniają kurs i jeszcze nie czują, że nadszedł czas. A to bardzo niebezpieczne zarówno dla nich, jak i całego regionu. Powinny wykorzystywać środki unijne, póki mamy do nich dostęp. Wprowadzenie zmian w takim przedsiębiorstwie wiąże się z wysokimi kosztami i ryzykiem technologicznym, ale FST miał ofertę skierowaną specjalnie dla nich.
Gdzie przedsiębiorcy znajdą 1,4 miliarda złotych?
W ramach nowoczesnej gospodarki można uzyskać dotację na projekty badawczo-rozwojowe związane z inteligentnymi specjalizacjami województwa śląskiego (energetyka, medycyna, technologie informacyjne i komunikacyjne, zielona gospodarka, przemysły wschodzące). Transformacja regionu pozwala przystosować się firmom do zmian, które następują. W dotychczasowych naborach wspieraliśmy rzemieślników, zagospodarowanie terenów poprzemysłowych, a także pomagaliśmy MŚP w inwestycjach i rozwoju.
— Mamy w tej perspektywie finansowej rekordowe środki, bo 3,5 miliarda złotych — informuje Krzysztof Lorenc, Zastępca Dyrektora ŚCP. Podpisaliśmy do tej pory 441 umów i wypłaciliśmy ponad 580 milionów złotych. W dwóch naborach w 2025 roku firmy złożyły łącznie 1148 wniosków na kwotę 1,8 mld zł. Jeden z naborów — Wsparcie rozwoju działalności rzemieślniczej — został już rozstrzygnięty, 234 przedsiębiorców wkrótce rozpocznie realizację projektów. Drugi — Mezoinwestycje w MŚP — zostanie rozstrzygnięty wiosną, więc realizacja projektów również rozpocznie się w przyszłym roku. Pozostało jeszcze 1,4 miliarda złotych na potrzeby firm.
Na początku roku warto sprawdzić aktualizację harmonogramu naborów lub zadzwonić do ŚCP. Dużym zainteresowaniem cieszy się planowany konkurs Przemysł czasu wolnego, który będzie polegał na zagospodarowaniu terenów i obiektów poprzemysłowych, zdewastowanych i zdegradowanych. Będzie tam można realizować usługi związane z czasem wolnym oraz turystyką postindustrialną. Chcemy wykorzystać atuty szlaku techniki industrialnej, szlaku „Śląskie Smaki” , a także wydarzeń, które odbywają się w regionie.
Transformacja Śląskiego to proces kosztowny i wymagający, ale ogromne środki unijne, potencjał oraz zaangażowanie większości przedsiębiorstw wskazują, że Śląskie nie tylko jest gotowe, ale już aktywnie kreuje swoją nową, zieloną i cyfrową przyszłość.
Tekst przygotowany dla “Business Hub”. Zachęcamy do lektury publikacji Regionalnej Izby Gospodarczej w Katowicach.
Autorka: Anna Trólka
