Śląskie na zakręcie

W trakcie konferencji „Transformacja przedsiębiorczości — od idei do sukcesu” poznaliśmy odpowiedzi na pytania, w jakiej sytuacji się znajdujemy, jak pogodzić interesy miasta i przedsiębiorców, co warto wiedzieć i jak powinniśmy dzielić się doświadczeniami, aby Śląsk był silny pod względem gospodarczym. Uczyć się warto całe życie, jednak kluczowe jest wyciąganie wniosków z czynionych prób, a w tym przodują goście, który pojawili się na wydarzeniu organizowanym przez Śląskie Centrum Przedsiębiorczości.

Czy żyjemy w ciekawych czasach?

Uwarunkowania geopolityczne to jeden z najważniejszych czynników wpływających na gospodarkę. Jak wskazywał prof. dr hab. Robert Krzysztofik, województwo śląskie idzie w dobrym kierunku, można jednak przyspieszyć. Dodał również, że za nami wiele trudnych doświadczeń, które pozostawiły blizny w tkance przedsiębiorstw — pandemia, wojna za naszą wschodnią granicą, polityka realizowana przez Stany Zjednoczone.

— Te uwarunkowania zewnętrzne, szczególnie te zagrożenia, nie są sprzyjające. To, że mamy tak zwaną zieloną transformację — dowodził dr hab. Adam Drobniak, prof. UE — powoduje bardzo poważne zagrożenie dotyczące tego, że my jednak będziemy wytracać ten potencjał przemysłów tradycyjnych. Zielona transformacja spowodowała to, że przemysł automotive, który był topowym wyróżnikiem województwa śląskiego, dzisiaj stał się przemysłem tradycyjnym tak naprawdę.

Wiarę w możliwość przezwyciężenia trudności daje nam przede wszystkim zdolność do adaptacji i tworzenie dobrych projektów, jak stwierdził dr hab. Adam Drobniak, prof. UE. Warto także przypomnieć, że położenie naszego regionu to nie tylko ryzyko, ale także korzyść — znajdujemy się blisko granic, mamy dobry dostęp do szlaków komunikacyjnych, które sprzyjają eksportowi.

Miasta w transformacji

Śląskie przechodzi od dominacji przemysłu ciężkiego do gospodarki opartej na usługach i nowoczesnych technologiach. Proces ten wymaga rewitalizacji zdegradowanych poprzemysłowych terenów, inwestycji w infrastrukturę oraz edukację. Nowoczesne centra biznesowe, instytucje kulturalne pojawiające się w dawnych kopalniach, hutach czy elektrowniach, poprawa jakości życia mieszkańców sprawią, że miasta staną się atrakcyjnymi ośrodkami, przyciągającymi nowych mieszkańców i inwestorów.

Jednym z takich miejsc, które zostaną odnowione dzięki dotacji, są dawne Koszary Huzarskie w Raciborzu.

— Jestem wielkim fanem odrestaurowania zabytkowych obiektów. Podobają mi się obiekty z lat 1800 wzwyż, ponieważ one mają kawał historii, kawał architektonicznego przekazu dla nas — podzielił się refleksją przedsiębiorca Marcin Fiołka. Jeżeli chodzi o obiekt, który w Raciborzu będziemy remontować, chcemy dać mu nowe życie, to obok tego obiektu przechodzę latami i z każdym rokiem, przechodząc, widzę jak on niszczeje. Chciałbym bardzo serdecznie podziękować Funduszom Europejskim za to, że dają możliwość przedsiębiorcom — budowania i ratowania obiektów w swoim własnym, małym środowisku.

Mamy sztab bardzo fajnych i zaangażowanych pracowników, którzy nam pomagają przebrnąć przez procedury, przebrnąć przez biurokrację, która jest niestety albo stety, konieczna. Środki, które nam się udało pozyskać na odrestaurowanie tego obiektu, są na tyle potężne, że warto jest poświęcić czas, aby zrobić coś dobrego dla lokalnego społeczeństwa — kontynuował Fiołka.

Z kolei Pierwszy Zastępca Prezydenta Miasta Bytom Michał Bieda zapraszał zgromadzonych na konferencji gości do odwiedzenia dawnej kopalni Rozbark, która jest rewitalizowana już od trzech perspektyw finansowych. Obecnie mieści się tam Teatr Tańca i Ruchu, Centrum Sportów Wspinaczkowych i Siłowych oraz restauracja. Powstają tam także mieszkania dla seniorów, hotel i izba pamięci.

— Mamy takie obiekty również dzięki wsparciu Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości, za które jesteśmy bardzo wdzięczni — zauważył Michał Bieda. — Staramy się pomagać tym inwestorom.

Transformacja śląskich miast to przede wszystkim ogromne wyzwanie polegające na przekształcaniu fizycznej przestrzeni i dziedzictwa postindustrialnego w nowoczesną tkankę miejską. Architekci muszą równoważyć zrównoważony rozwój i ekologiczne standardy (np. zarządzanie wodami opadowymi, zieleń miejska) z koniecznością uzupełniania braków w infrastrukturze transportowej i mieszkaniowej. Ostatecznym celem jest stworzenie funkcjonalnych, estetycznych i odpornych na zmiany klimatu metropolii, które sprzyjają integracji społecznej.

— Zarówno infrastruktura, jak i planowanie przestrzenne musi odpowiadać na potrzeby — przypomniała dr inż. arch. Aleksandra Tomkiewicz Architekt Miasta Katowice. Identyfikacja potrzeb zgłaszanych przez przedsiębiorców, odpowiedź na te potrzeby w formie planowania przestrzennego, które jest tak naprawdę działaniem ciągłym, bo budowanie miasta trwa wiele lat. Zawsze musi być znaleziony środek, odpowiedź na to, jak dać szansę przedsiębiorczości na rozwój, ale zachować dobre warunki funkcjonowania, zamieszkania, rozwoju miasta i całego otoczenia.

Natomiast Ewa Fudali-Bondel Zastępca Prezydenta Miasta Dąbrowy Górniczej zwróciła uwagę na konieczność uwzględnienia różnorodnych wymogów:

— Rolą samorządu — mówiła — jest wyważanie tych wszystkich potrzeb: i mieszkańców, i przedsiębiorców, ale także jednostek kulturalnych, także tego, na co możemy sobie pozwolić z punktu widzenia ekonomicznego, no i oczywiście tego, co jest szczególnie ważne w naszym województwie — jakości środowiska.

Przedsiębiorca zostaje nauczycielem

Założenie firmy nie musi być skomplikowane, jak przekonywał Marcin Fiołka:

— Jest naprawdę dużo środków, które można pozyskać na rozpoczęcie działalności, powstają inkubatory przedsiębiorczości.

Istotne jest jednak przekazywanie młodym ludziom wiedzy, zwłaszcza tej praktycznej, wspieranie ich w rozwijaniu podejścia przedsiębiorczego oraz zdolności adaptacji. Kluczowe jest pokazywanie, jak teoria przekłada się na realia biznesowe, zarządzanie ryzykiem i rozwiązywanie wyzwań rynkowych, często poprzez bezpośredni mentoring i angażowanie w projekty firmowe. Ważne jest również inspirowanie do ciągłego doskonalenia i elastyczności, co jest niezbędne w kontekście szybko zmieniającej się gospodarki śląskiej. Dlatego tak ważne jest, aby przedsiębiorcy aktywnie koncentrowali się na przekazywaniu swojego doświadczenia kolejnym pokoleniom.

— W Dąbrowie Górniczej na przedsiębiorczość młodych postawiliśmy już wiele lat temu, ruszając z inkubatorem przedsiębiorczości i z tym, żeby to w szkołach przedsiębiorczości uczyli przedsiębiorcy — zauważyła Ewa Fudali Bondel. — Stowarzyszenie Przedsiębiorcy z Wyboru, które w Dąbrowie Górniczej prowadzi inkubator przedsiębiorczości, zdecydowało się prowadzić lekcje przedsiębiorczości w szkołach, z udziałem przedsiębiorców, ale też ucząc tej przedsiębiorczości nauczycieli.

Konferencja Transformacja przedsiębiorczości to okazja do wyrażenia jednego z najważniejszych wyzwań — wspierania młodych pokoleń. Inwestowanie w praktyczne umiejętności i mentoring to najlepsza droga, by Śląsk stał się centrum nowoczesnych technologii i zrównoważonego biznesu.

— Wiemy, że Politechnika Śląska współpracuje z naszymi przedsiębiorcami, którzy aplikują o środki. Stąd apel do naszych drogich przedsiębiorców — zwróciła się do tej grupy zawodowej Elżbieta Kabelis Zastępca Dyrektora Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości — żeby również angażowali się w dualny system kształcenia, aby, prowadzić kształcenie dwutorowo, czyli na uczelni, ale również i w zakładzie pracy. To nie musi się odbywać tylko na etapie studiów. Myślę, że jesteśmy wszyscy za tym, aby wdrażanie naszej młodzieży do życia przedsiębiorczego następowało jak najwcześniej, już w tym okresie licealnym czy w technikum.

Wizerunek regionu przemysłowego

Analizując tempo transformacji gospodarczej na Górnym Śląsku, musimy skierować uwagę na jeden z jej najbardziej newralgicznych punktów: sektor okołogórniczy. Choć cele klimatyczne i unijne wsparcie transformacyjne są jasno określone, adaptacja przedsiębiorstw współpracujących z kopalniami wciąż stawia przed nami wyzwania. Przedsiębiorcy powinni pamiętać, że Śląskie Centrum Przedsiębiorczości kreuje kierunki rozwoju inwestycji w regionie, na przykład poprzez przyznawanie punktów za odpowiednie działania realizowane w projektach.

— Przedsiębiorstwa okołogórnicze jeszcze nie czują, że to jest czas zmian — kontynuowała Elżbieta Kabelis. — My pokazujemy, że to jest ten czas. Teraz wszyscy chcą wdrożyć Odnawialne Źródła Energii, patrząc co się stało — koszty wzrosły, to reagujemy, a my właśnie oczekujemy, że ta reakcja będzie wcześniejsza. Jeśli mówimy, pokazujemy kierunki, to chcemy, żeby przedsiębiorcy w tym momencie, kiedy te fundusze się pojawiają, jednak zauważyli tę potrzebę. Jeszcze pozostało trochę środków z Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Ważna informacja, tych środków, na ten cel, może już nie być w kolejnej perspektywie, a przynajmniej nie w takim zakresie.

Elżbieta Kabelis

Zastępca Dyrektora Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości

Ryzyko i sukces

Transformacja województwa śląskiego jest postrzegana nie tylko jako zagrożenie, ale przede wszystkim jako szansa na modernizację i rozwój. Choć wiąże się z koniecznością wygaszania przemysłów tradycyjnych, zwłaszcza górnictwa, stwarza impuls do restrukturyzacji gospodarki, wprowadzenia nowych technologii i innowacji.

— Transformacja przedsiębiorczości to droga. To droga od tradycyjnych rozwiązań do innowacji, od lokalnego zasięgu do globalnej konkurencji, od pomysłu do rynkowego sukcesu. Śląskie Centrum Przedsiębiorczości jest i pozostanie Państwa partnerem na tej drodze — zwrócił się do osób obecnych na konferencji Wojciech Czechowski Zastępca Dyrektora ŚCP, podkreślając że niezbędna jest współpraca jednostek samorządowych, Instytucji Otoczenia Biznesu, naukowców oraz przedsiębiorców, aby województwo śląskie mogło odnieść sukces.

Mamy pięć  inteligentnych specjalizacji, w ramach których przedsiębiorcy prowadzą prace badawcze i stosują najnowsze rozwiązania. Są to: medycyna, energetyka, technologie informacyjne i komunikacyjne, zielona gospodarka i przemysły wschodzące. Rewitalizujemy tereny zdegradowane, poprzemysłowe, w zrujnowanych obiektach będzie na nowo toczyć się życie, przeprowadzaliśmy projekty z różnym poziomem dofinansowania oraz dla różnych grup przedsiębiorców, w tym rzemieślników.

— Sukcesy mierzy się liczbami — 11 naborów za nami, prawie 3 miliardy [złotych] rozdysponowane, zakontraktowane 2,5 miliarda, pozostaje nam 600 milionów, które musimy dobrze wydać. Staramy się, aby każda grupa przedsiębiorców mogła do tego wsparcia dotrzeć. Dla mnie osobiście sukcesem jest, jeśli przedsiębiorca do nas wraca. Wtedy wiemy, że przedsiębiorca skorzystał z tych środków, zrobił to z sukcesem i zauważył dla siebie korzyści — podsumowała działania Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości Elżbieta Kabelis Zastępca Dyrektora ŚCP.

Aleksandra Kalafarska Zastępca Dyrektora w Departamencie Rozwoju i Transformacji Regionu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego podkreśliła rolę Funduszy Europejskich w rozwoju województwa:

— Solidna oferta, ale i inicjatywa po stronie przedsiębiorców, razem tworzą dobry klimat do prowadzenia działalności gospodarczej — stwierdziła Aleksandra Kalafarska — Zawsze konkursy Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości wiążą się z dużym zainteresowaniem i są bardzo atrakcyjne dla przedsiębiorców. Mam nadzieję, że również te kolejne, które Śląskie Centrum planuje w przyszłym roku, będą cieszyły się Państwa zainteresowaniem i będziemy mogli liczyć na Wasz liczny udział w tych naborach.

Chociaż Śląskie osiągnęło imponujące sukcesy w dywersyfikacji i utrzymuje pozycję drugiej gospodarki w Polsce, nadal znajdujemy się w krytycznej fazie transformacji, gdzie osiągnięcia idą w parze z odziedziczonymi obciążeniami, które stanowią poważne przeciwwskazania do jednoznacznie optymistycznej oceny.

Gospodarka województwa z sukcesem wyzwala się z modelu opartego na monokulturze przemysłu ciężkiego. Śląskie stało się liderem krajowym w wartości dodanej brutto w przemyśle. Dominuje motoryzacja, nowoczesne usług dla biznesu oraz zaawansowane technologie.

Mimo widocznych sukcesów, region nadal zmaga się z poważnymi wyzwaniami strukturalnymi. Najważniejszym z nich jest konieczność sprawiedliwej transformacji energetycznej, która wiąże się z ogromnymi kosztami społecznymi i finansowymi oraz potrzebą przekwalifikowania dużej części pracowników. Ponadto, problemy demograficzne, takie jak spadek i starzenie się populacji, oraz bariery środowiskowe, czyli smog i degradacja terenów poprzemysłowych, stanowią realne zagrożenie dla długoterminowego wzrostu. Sukcesy gospodarcze bywają też nierównomierne, koncentrując się wokół głównych ośrodków kosztem obszarów historycznie zależnych od tradycyjnego przemysłu.

Środki pochodzące z Funduszy Europejskich pozwalają niwelować powyższe zagrożenia. Województwo śląskie otrzymało w obecnej perspektywie rekordowe wsparcie, bo wynoszące ponad 5 miliardów euro, z czego ponad 2 miliardy euro stanowi Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Prowadzone działania mają na celu przyspieszenie restrukturyzacji poprzez tworzenie nowych miejsc pracy w sektorach niezwiązanych z górnictwem, wzrost konkurencyjności regionalnych przedsiębiorstw i wprowadzanie rozwiązań z zakresu Odnawialnych Źródeł Energii i efektywności energetycznej. Możemy — z pewną dozą ostrożności — stwierdzić, że dzięki środkom unijnym, które łagodzą ryzyko i pozwalają osiągnąć większą stabilność, Śląskie znajduje się na drodze ku stabilnej i innowacyjnej przyszłości.

 

---

Autorka: Anna Trólka

Wydział Informacji i Promocji